Σοβαρές διαστάσεις παίρνει το πρωτοφανές μπλακάουτ που παρέλυσε τον εναέριο χώρο της χώρας, προκαλώντας αλυσιδωτές επιπτώσεις στα αεροδρόμια και καθυστερήσεις σε δεκάδες πτήσεις. Το περιστατικό στο FIR Αθηνών ενεργοποίησε άμεσα την εισαγγελική αρχή, με τις εξελίξεις να είναι ραγδαίες τόσο σε δικαστικό όσο και σε πολιτικό επίπεδο.
Ο προϊστάμενος της Εισαγγελίας Πρωτοδικών Αθηνών, Αριστείδης Κορέας, έδωσε εντολή για κατεπείγουσα προκαταρκτική έρευνα, η οποία ανατέθηκε στο Τμήμα Ηλεκτρονικού Εγκλήματος. Στόχος είναι να διαπιστωθεί αν τελέστηκαν αδικήματα που σχετίζονται με επικίνδυνες παρεμβάσεις στη συγκοινωνία αεροσκαφών, αλλά και να εντοπιστεί η ακριβής προέλευση της εκτεταμένης δυσλειτουργίας που επηρέασε σχεδόν το σύνολο των επιχειρησιακών συχνοτήτων.
«Θα αποδοθούν ευθύνες»
Σαφές μήνυμα ότι δεν πρόκειται να υπάρξει συγκάλυψη έστειλε ο υπουργός Υποδομών και Μεταφορών, Χρίστος Δήμας. Σε δημόσιες τοποθετήσεις του ξεκαθάρισε ότι έχει διαταχθεί Ένορκη Διοικητική Εξέταση, προκειμένου να εντοπιστεί τι ακριβώς πήγε στραβά και ποιοι φέρουν την ευθύνη για το χάος που προκλήθηκε. Παράλληλα, παραδέχθηκε ανοιχτά ότι τα συστήματα ελέγχου εναέριας κυκλοφορίας στη χώρα είναι παλαιά, αν και τυπικά συμμορφώνονται με τις ευρωπαϊκές προδιαγραφές, με τον εκσυγχρονισμό τους να τοποθετείται χρονικά έως το 2028.
Μακριά από σενάρια κυβερνοεπίθεσης
Παρότι οι πρώτες πληροφορίες έκαναν λόγο για παρεμβολές που άφηναν ανοιχτό ακόμη και το ενδεχόμενο εξωτερικής απειλής, τα έως τώρα δεδομένα δεν ενισχύουν το σενάριο κυβερνοεπίθεσης. Οι τεχνικοί έλεγχοι, τόσο από εδάφους όσο και από ειδικά εξοπλισμένο αεροσκάφος επιτήρησης συχνοτήτων, δεν έδειξαν ίχνη εξωτερικής παρεμβολής.
Αντίθετα, τα στοιχεία δείχνουν ότι το πρόβλημα ενδέχεται να εντοπίζεται εντός του ίδιου του συστήματος επικοινωνιών. Οι ελεγκτές εναέριας κυκλοφορίας μπορούσαν να λαμβάνουν μηνύματα από τα αεροσκάφη, αλλά δυσκολεύονταν ή αδυνατούσαν να μεταδώσουν οδηγίες, γεγονός που «δείχνει» τεχνική δυσλειτουργία στην τηλεπικοινωνιακή υποδομή.
Τα επικρατέστερα σενάρια
Σύμφωνα με αρμόδιες πηγές, εξετάζονται δύο βασικές αιτίες. Η πρώτη αφορά πιθανή αστοχία σε μισθωμένα τηλεπικοινωνιακά κυκλώματα που χρησιμοποιεί η ΥΠΑ για τη μεταφορά ήχου και δεδομένων μεταξύ ραντάρ, κεραιών και κέντρων ελέγχου, ειδικά μετά από τεχνικές εργασίες που είχαν προηγηθεί. Η δεύτερη σχετίζεται με τον παρωχημένο εξοπλισμό και την ανεπαρκή εφεδρεία κρίσιμων συστημάτων, ένα πρόβλημα που εδώ και χρόνια επισημαίνεται από τους εργαζόμενους στον κλάδο.
Ενδεικτικό της έκτασης του προβλήματος είναι ότι οι δυσλειτουργίες δεν περιορίστηκαν μόνο στις ραδιοσυχνότητες του ελέγχου πτήσεων, αλλά επηρέασαν και τις εσωτερικές τηλεπικοινωνίες της ΥΠΑ, με αναφορές για απώλεια τηλεφωνίας και διαδικτύου.
Γιατί δεν επηρεάστηκε η Πολεμική Αεροπορία
Αίσθηση προκάλεσε το γεγονός ότι η Πολεμική Αεροπορία δεν επηρεάστηκε από το μπλακάουτ. Η εξήγηση βρίσκεται στο ότι λειτουργεί με πλήρως ανεξάρτητο και αυτόνομο σύστημα ελέγχου, με δικές της υποδομές, ραντάρ και κέντρα επιχειρήσεων. Έτσι, τυχόν προβλήματα στο πολιτικό σύστημα εναέριας κυκλοφορίας δεν «μεταφέρονται» στο στρατιωτικό σκέλος.
Σχέδιο δράσης και ευρωπαϊκή εποπτεία
Το υπουργείο Υποδομών και Μεταφορών υπενθυμίζει ότι βρίσκεται ήδη σε εξέλιξη ένα εκτεταμένο σχέδιο αναβάθμισης των συστημάτων αεροναυτιλίας, σε συνεργασία με ευρωπαϊκούς φορείς όπως η EASA και η EUROCONTROL. Το πρόγραμμα, με ορίζοντα το 2028, περιλαμβάνει εκατοντάδες παρεμβάσεις που αφορούν νέες τεχνολογίες επικοινωνίας, σύγχρονα ραντάρ και αναβάθμιση του συνολικού πλαισίου ελέγχου εναέριας κυκλοφορίας.
Σφοδρή κριτική από τους ελεγκτές
Ιδιαίτερα αιχμηρή ήταν η αντίδραση της Ένωσης Ελεγκτών Εναέριας Κυκλοφορίας Ελλάδας, η οποία κάνει λόγο για συστημική κρίση και όχι για ένα απλό τεχνικό ατύχημα. Οι ελεγκτές υποστηρίζουν ότι είχαν προειδοποιήσει επανειλημμένα για τους κινδύνους που απορρέουν από την παλαιότητα του εξοπλισμού και τονίζουν ότι το περιστατικό ήταν θέμα χρόνου.
Παράλληλα, υπογραμμίζουν πως, παρά τις αντίξοες συνθήκες, το προσωπικό κατέβαλε υπεράνθρωπες προσπάθειες για να διασφαλιστεί η ασφάλεια των πτήσεων. Ωστόσο, προειδοποιούν ότι χωρίς ουσιαστικές παρεμβάσεις και άμεσο εκσυγχρονισμό, η κατάσταση δεν είναι βιώσιμη ενόψει της θερινής περιόδου με αυξημένη κίνηση.
